Talanın değil direnişin takvimi

Talanın değil direnişin takvimi İlayda SORKU Ülkenin dört bir yanında orman, su, tarım alanı ve yaşam hakkı için verilen ekolojik mücadele sahadan mahkemelere taşındı. Yurttaşlar sermayenin çevreyi yok eden projelerine karşı hukuki yolları zorladı. Yaşam savunucuları sahada direnmeye devam ederken adliyeler de ekoloji mücadelesinin ikinci cephesine dönüştü. Eskişehir’den Diyarbakır’a, Kazdağları’ndan Artvin’e kadar pek çok bölgede vahşi madenciliğe direnen yaşam savunucuları hukuki süreç başlattı. 2026’nın ilk aylarında görülecek davalar arasında 4’üncü grup maden projelerine verilen çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) kararlarının iptali, orman izinlerinin geri alınması, kültür-varlıkları üzerinde risk yaratan enerji tesislerinin durdurulması ve dere yataklarını daraltan projelere karşı açılan davalar bulunuyor. Birçok dosyada yürütmeyi durdurma talepleri değerlendirilecek; bazı kritik projeler için bilirkişi süreçleri tamamlanacak. BALIKESİR Koza Altın’ın Turplu’daki altın madeni için verilen ‘ÇED gerekli değildir’ kararının Balıkesir 2. İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmesi üzerine şirket dosyayı Danıştay’a taşıdı. Gözler yüksek mahkemenin vereceği kararda. Balya’da Limak Holding’e bağlı Altınordu Madencilik tarafından planlanan ve yaklaşık 20 bin ağacın kesilmesini, 370 ton siyanür kullanımını içeren projeye karşı açılan davada bilirkişi keşfinin yakın zamanda yapılması bekleniyor. CVK Maden’in Sarıalan Altın İşletmesi için verilen ÇED olumlu kararı da aynı mahkeme tarafından iptal edildi. Şirket revizyon yaparak yeniden başvurdu; dosya temyizde. ESKİŞEHİR Cengiz Holding’e ait Eti Bakır’ın Alpagut-Atalan Altın Gümüş Madeni projesinde verilen ‘ÇED gerekli değildir’ kararı için hem 1. hem 2. İdare Mahkemelerinde açılan davalarda bilirkişi süreci bekleniyor. Koza Altın’ın Sarıcakaya’daki projesinde ise yerel mahkemenin iptal kararı Danıştay tarafından bozuldu. Yeniden yapılan keşfin ardından bölge halkı lehte bir bilirkişi raporu bekliyor. ÇANAKKALE Koza Altın’ın Terziler-Serçiler bölgesinde planladığı projede çıkarılacak cevherin Eskişehir Kaymaz’a taşınacak olması, iki kenti aynı dosyada birleştirdi. ÇED olumlu kararının iptali için açılan davalarda bilirkişi aşaması 2026’ya sarktı. ARTVİN Yıllardır ekoloji mücadelesinin simgesi olan Artvin’de Cerattepe projesi, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararına rağmen yeniden başlatıldı. Nihai ÇED raporu yayımlandı, bölge halkı yeni davalara hazırlanıyor. Murgul’da Cengiz Holding’in altın madeni projesi için yapılan halkın katılım toplantısı yoğun tepki altında gerçekleşti. Artvinliler projeye karşı hukuki süreç başlatmaya hazırlanıyor. KIRŞEHİR Nihai ÇED raporu yayımlanan Kırşehir Altın Madeni projesinde, Koç Holding ile AKP Batman Milletvekili Ferhat Nasıroğlu’nun şirketi Fernas İnşaat’ın ortağı olduğu DEFAŞ’ın projesine ÇED olumlu kararı verilmesi bekleniyor. Proje hayata geçerse Seyfe Gölü Kuş Cenneti’nin kıyısına altın madeni kurulacak. Bakanlık kararının ardından dava açılacak. SİNOP Eti Bakır’ın Sinop Boyabat’taki bakır madeni için Aralık ayında nihai ÇED raporu yayımlandı. Bölge halkı karar sonrası dava açmaya hazırlanıyor. GİRESUN 2021’de atık barajının çökmesiyle büyük bir faciaya yol açan Nesko Madencilik’in Şebinkarahisar’da başlattığı yeni proje için ÇED süreci devam ediyor. İnceleme değerlendirme komisyonu toplandı, yurttaşlar projenin iptali için yargı yoluna gidecek. KIRKLARELİ Kırklareli Geçitağzı’ndaki Koza Altın projesinin iptal kararı temyizde. Danıştay kararı yakın dönemde bekleniyor. BİLECİK Bilecik Bozcaarmut’ta Kavak Madencilik’in projesi için ÇED süreci başlatıldı. ‘ÇED gerekli değildir’ kararı sonrası davalar açılacak. DİYARBAKIR Lice’de 8 bin yıllık Bırkleyn Mağaraları’nda taş ocağı açılmasına karşı açılan davada keşif aşamasına gelindi. Keşfin önümüzdeki günlerde yapılması bekleniyor. *** MİLYONLUK ÜCRETLER Yaşam alanlarını savunan yurttaşların önüne çıkan en büyük engellerden biri de davaların ekonomik yükü. Dava açan yaşam savunucuları ve yurttaşlar astronomik bilirkişi ve keşif ücretleri ödemek zorunda kalıyor. Toprağına, ormanına, havasına, suyuna sahip çıkan yurttaşlar 1,5 milyon TL’yi aşan masraflarla karşı karşıya. Ergene Derin Deşarj Projesi’ne karşı 18 yurttaşın açtığı davada ilk etapta 150 bin TL bilirkişi ücreti ödendi. Mahkemenin yeniden keşif kararıyla masraf katlanarak arttı. Yeni keşif için 1 milyon TL + KDV, kimyasal analizler için 296 bin 520 TL talep edildi. Böylece Marmara’daki kirliliğe karşı mücadele eden yurttaşların önüne 1,5 milyona yakın bir fatura kondu. Öte yandan Sinop halkının, Sinop Nükleer Güç Santralı davasında ödemek zorunda olduğu bilirkişi ücreti 800 bin TL’yi aştı. Yine İstanbul’a ihanet olarak adlandırılan Kanal İstanbul’a karşı açılan onlarca davada keşif ücretleri 1 milyon TL seviyesine dayandı. Ekoloji örgütleri ve yaşam savunucuları çevre davalarının kamu davası olarak görülmesi yönünde çağrıyı büyütse de henüz bu konuda bir adım atılmış değil.