Prof. Dr. Doğan Yaşar: Türkiye ve İzmir'de su yönetimi sorunu vardır

Ramis Sağlam [email protected] İzmir — İzmir Büyükşehir Belediye (İzBB) Başkanı Cemil Tugay, "bulut tohumlama" teknolojisinin zehir saçacağı iddiasına yönelik olarak, "Kullanılan gümüş iyodür, yaralarda kullandığımız yanık kreminin ta kendisidir. Zararlı olsa insana sürmeyiz" açıklaması bilim çevrelerinde tartışma yarattı. Tugay'ın açıklamasını, çok şanssız ve bilimsel tabanı olmayan bir açıklama olarak değerlendiren, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) Çevre, Biyoçeşitlilik ve İklim Değişikliği Çalışma Grubu Üyesi Prof. Dr. Doğan Yaşar ile konuştuk. "Bilim dışı tuhaf açıklama" İzBB Başkanı Sayın Tugay'ın, "Kullanılan gümüş iyodür, yaralarda kullandığımız yanık kreminin ta kendisidir. Zararlı olsa insana sürmeyiz" açıklamasını değerlendiren Prof. Dr. Doğan Yaşar, "Bilim dışı tuhaf açıklama" olarak değerlendirdi. "Sayın Tugay, gümüş iyodürü atmosfere gönderdiğinde bunun çöl tozlarının içindeki elementlerle ve hatta amino asitlerle nasıl bir etkileşime gireceği konusunda çalışma yapmış mı?" sorusunu soran Prof. Dr. Doğan Yaşar, "Yağmurun yağabilmesi için üç şart gerekir. Bunlardan ilki ve olmazsa olması havanın ılık olmasıdır. İkinci şart atmosferin su buharını yoğunlaştıracak kadar soğuması ve su buharını yoğunlaştıktan sonra yerçekimi ile yeryüzüne indirecek tabakalı silikatların yani çöl tozlarının olmasıdır. Çöl tozları yaşamın olmazsa olmazlarıdır" dedi. "Çöl tozu her dönem olmaz" Her yıl iki milyar ton çöl tozunun rüzgarlarla dünyaya serpiştirildiğini ve içinde tüm besleyici elementleri taşıdığını belirten Yaşar, "Tüm dünya yeşil olamaz ve her zaman yüzde 25-30 gibi bir alan çöl olmak zorundadır. Örneğin her yıl Mart sonu Nisan başı Sahra ve Arap çöllerinden Anadolu'ya bol miktarda çöl tozu gelir ve toprakların verimli olmasını sağlar. Çünkü çölden gelen bu tabakalı silikatların içinde tüm nütrientler vardır. Su buharı ile birleştiğinde doğanın olmazsa olmazı olan yağmurları oluşturur. Örneğin Bahar aylarında kırmızı çamur yağması bu tozların içindeki demir elementi nedeniyledir" bilgisini paylaştı. "Nasıl bir bileşim ortaya çıkar?" Dünyada "gümüş iyodür" ekleme sonucu nasıl bir bileşim ortaya çıktığının ciddi belirsizlikler taşıdığının altını çizen Yaşar, "Pandeminin başladığı 2020 yılı mart sonunda basına verdiğim röportajda Nisan'ın ilk yarısında hastalığın çok artabileceğini söylemiştim ve 7 Nisan'da 2020 yılı rekoru kırılmıştı. Pandeminin ikinci yılı olan 2021'de ise tarih vererek 12-13 ya da 14 Nisan tarihlerinin birinde yıl rekoru kırılabileceğini söylemiş ve 14 Nisan'da tüm zamanların vaka rekoru kırılmıştı. Bunları tahmin etmek biz doğa bilimciler için olağan bir durumdur. Çünkü yağmurun yağmasına neden olan çöl tozlarının doğa ve insan sağlığında ne kadar etkin olduğunu ve bahar alerjisinin de ana nedeni olduğunu, doktora çalışmamın önemli parametrelerinden biri olması nedeni ile iyi bilirim" dedi. "Doğa biliminden çok çok uzak" ABD'de yavaş yavaş yasaklanmaya başlama nedenlerinden biri de belirsizlik olduğunu belirten, Yaşar, "Türkiye'de 1992 kuraklığında İstanbul'da 25 bomba ile denenmiş ancak başarısız olunca bırakılmıştı. Biz 1992 kuraklığında yağmur bombası ile uğraşırken bunun mucidi ABD tuvalet rezervuarlarını 1.5 litre küçültmüş, çim dikme, araç yıkama vs. gibi birçok etkinliği yasaklamıştı. 2026 yılının bol yağışlı ve hatta seller yılı olama olasılığının yüksek olduğunu söylemiştim. Şimdiden söyleyeyim tahminlerimin de ötesinde yağışlar gerçekleşiyor ve bu bol yağış nedeni ile de körfezde 2026 yılında balık ölümü olmayacaktır." diye konuştu. Bulut tohumlama ve kaçak yüzde 25 İzBB Başkanı Cemil Tugay'ın, gümüş iyodür kullanılarak, yağışta yüzde 25 gibi artış sağlanacağını söylediğini aktaran Yaşar, "İzBB web sayfasında İzmir'de kayıp kaçak oranının yüzde 25 olduğu belirtiliyor. Yani kayıp kaçak önlendiği zaman zaten buna gerek kalmıyor. Neredeyse 20 yıldan beri, birçok görsel ve yazılı basında 2007-2008'li yıllarda kuraklığın geleceğini ancak 2020 sonrası çok daha etkin bir kuraklık yaşanacağını belirttim. Bu nedenle Başkanlara giderek, jeoloji bölümüne giderek İzmir'in hidrojeoloji haritasını çıkarttırın, olası yeraltı barajların, yerüstü barajların yerlerini belirlesinler uyarısında bulundum. Çevre bölümüne de giderek Çiğli arıtmadan çıkan suyun tarıma kazandırılması için çalışmalar yapın uyarısında bulundum. Hatta 2020 yılında hem su hem körfez kirliliği için mektuplar dahi yazdım ve kopyalarını da Cemil Tugay'a da gönderdim. Eğer Çiğli arıtma ile Gördes Barajı sorunu çözülürse İzmir uzun yıllar su sorunu çekmez uyarısında bulundum" dedi. {{596326}}