Kökler

İlkokulda Tabiat Bilgisi, ortaokulda Tabiat Bilgisi ve Tarım Bilgisi, lisede Biyoloji, Jeoloji, fakültede FKB dersleri arasında Botanik ve Zooloji meslek dersleri olarak Jeoloji, Toprak, Bitki Besleme, Meyvecilik, Sebzecilik, Ağaçlandırma, Peyzaj Mimarisi dersleri aldık. Bunlar arasında ortaokul öğrencileri için Celal Tarıman tarafından yazılmış olan Tarım Bilgisi kitabının temel bilgi kaynağı olarak çok ayrı bir yeri vardır. Bu derslerin hepsinde bitkilerin topraktan su ve besin maddelerini kılcal emici kökleri vasıtasıyla alarak yetiştiğini öğrendik. Ağaçların dip tarafında onların yere sağlam tutunmasını sağlayan kalın kökler olduğunu, emici köklerin ağacın tacının izdüşümü hizasında olduğu öğretildi. Dolayısıyla gübrenin, ağacın tacının izdüşümüne gelecek şekilde açılan çember şeklinde bir çukura dağıtılıp, üstünün kapatılması ve suyun da bu bölgeden verilmesini öğrendik ve öğrettik. Birçok pratik bilgiler içeren bir kitapta tarımla ilgili paylaşılmaya değer bazı hususlar dikkatimi çekti (Bkz. 1). Bunlar: 1. “Normal şekillenmiş bir ağacın köklerinin, dalların izdüşümüne kadar uzandığını kabul edebilirsiniz.” Bu cümle yukarıda belirtilen görüşleri doğrulaması bakımından önemlidir. 2. “Ağacın kök sisteminin feet cinsinden yarıçapı, ağacın inç olarak ölçülen çapı kadardır.” (Bkz.1,s.11). Anglosakson uzunluk ölçüsü birimleriyle ifade edilen bu cümlenin ilk anda kavranması belki güçtür. Bir inç 2,54 santimetreye, fut (adım) ise 30,44 santimetreye eşittir. 1 fut, 12 inçe eşittir. Demek ki köklerin yarıçapı, merkezden ağacın çapının 12 katı kadar uzaktadır. HESAPLAMA Özel bir alet kullanmadıkça ağaçların çapını ölçmek kolay değildir. Basit bir mezüro kullanarak ağacın çevresini kolayca ölçebiliriz. Çevresi bilinen çemberin çapını hesaplamak için Pi sayısına (3,1416) bölmek gerekir. Aşağıdaki çizelgede pratikte rastlanabilecek büyüklükte ağaçların çapı ve çevresi ile taç izdüşümüne denk gelen kök mesafesi hesaplanmıştır. Yaklaşık olarak 10 cm çapındaki ağaç bilek kalınlığında, 20 cm çapındaki bacak kalınlığında, 35 cm çapındaki bel kalınlığındadır. Dikili ağaçlarda çap yerden 140 cm yüksekten, yani göğüs hizasına denk gelen kısımdan ölçülür. Merkezden itibaren çapın 12 kat ilerisini işaretlemek gerekmektedir. Aşağıdaki ilk çizelgede çapı ve çevresi bilinen ağaçların taç izdüşümü çemberinin yarıçapı gösterilmiştir. İŞARETLEME Ağacın gövdesine bir sicim dolayıp, ipin ucuna kapağı delinmiş su dolu bir şişe bağladıktan sonra, ipi yatay konumda gergin tutup ağacın etrafında bir tur yaparak akıtılan su damlaları ile kazılacak yeri işaretleyebiliriz. Bu çizgiye çepeçevre bir çukur açarak azotlu gübreyi düzgün şekilde dağıtıp hemen üzerinin kapatılması uygun olur. GÜBRELEME “Çoğu ağaçlar çapının her 10 santimetresi için 1 kilogram azot ister” (Bkz.1.s.45). Bu amaçla ahır gübresi veya mineral gübreler kullanılabilir. Ahır gübresinin tarlaya atılması ve sürülerek kapatılması arasında geçen zaman çok önemlidir. Ahır gübresinde besin maddeleri kaybı mevsime, havanın nemine ve sıcaklık derecesine bağlıdır. Gübrenin gömüldüğü derinliğin de önemi vardır. En uygun derinlik 20cm’dir. (Bkz.2, s.488). AZOT KAYBI Aşağıdaki çizelgede ahır gübresinin kapatılma süresinin gübrenin bileşimine ve iki ürünün verimine etkisi görülmektedir. Dağıtılan gübrenin üzeri kapatılmadan geçen süreye göre kuru madde oranı hızla artmakta, buna karşın azot içeriği çok hızlı azalmaktadır. İlkbahar uygulamasında kayıp, sonbahar uygulamasına göre fazla ve hızlı olmaktadır. Azot kaybının ürün verimlerinde azalmaya yol açtığı dikkati çekmektedir. Patates verimindeki azalma çavdar verimindeki azalmadan daha belirgindir. Toprakta yeterli nem olmadan gübrenin yararı olmaz. Anılan eserde bunun için de pratik bir öğüt var. “Toprağın kuruluğu işaret parmağınızın boyunu geçmedikçe bahçenizi sulamayın” (Bkz.1, s.70). Su sıkıntısının doruğa ulaştığı bu dönemde işe yarar sanırım. 1) Tom Parker, Rules of Thumb, Houghton and Mifflin Company, Boston, 1983, 136 s, 2) İsmet Önal, Ekim, Bakım, Gübreleme Makinaları, 3.Basım, Ege Üniversitesi Basımevi , Bornova, 2006.