Hapishanelerde Roman mahpus ölümleri: 'Bu bir tesadüf değil, cezasızlık politikası'

Eylem Nazlıer [email protected] İstanbul — Romani Godi, İHD İstanbul Şubesi Hapishane Komisyonu, ÖHD İstanbul Şubesi, Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı ile CİSST, hapishanelerde Roman mahpuslara yönelik sistematik hak ihlallerine ve şüpheli ölümlere ilişkin ortak açıklama yaptı. Açıklamada, Tekirdağ T Tipi Cezaevi'nde hücre cezası altındayken yaşamını yitiren Sinan Üstev'in ölümünün münferit olmadığı vurgulanarak, cezasızlık politikalarına son verilmesi çağrısı yapıldı. Romani Godi, İnsan Hakları Derneği (İHD) İstanbul Şubesi Hapishane Komisyonu, Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) İstanbul Şubesi, Toplum ve Hukuk Araştırmaları Vakfı ve Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST), hapishanelerde Roman mahpuslara yönelik sistematik hak ihlalleri ve son yıllarda artan şüpheli ölümlere dikkat çekmek amacıyla ortak basın açıklaması gerçekleştirdi. Açıklamayı Roman Godi Derneği'nden Avukat Zozan Vargün okudu. "Roman mahpuslar için hapishaneler ölüm mekanlarına dönüşüyor" Açıklamada, hapishanelerin Roman mahpuslar açısından yalnızca özgürlüğün kısıtlandığı değil; ayrımcılığın derinleştiği, kötü muamelenin cezasız kaldığı ve yaşam hakkının sistematik biçimde ihlal edildiği kapalı kurumlara dönüştüğü ifade edildi. Son yıllarda ardı ardına yaşanan Roman mahpus ölümlerinin tesadüf olmadığına dikkat çekilerek, bu ölümlerin yapısal bir sorunun sonucu olduğu vurgulandı. 25 Aralık 2025'te Tekirdağ T Tipi Kapalı Cezaevi'nde yaşamını yitiren 26 yaşındaki üç kız çocuğu babası olan Üstev'in, koğuşta yaşanan bir kavganın ardından hücre cezası aldığı ve devletin mutlak gözetimi altındayken hücresinde ölü bulunduğu belirtildi. Vargün, ölümün gerçekleştiği koşullara, tecrit sürecine ve hücre cezası altındaki muameleye ilişkin soruların yanıtsız bırakıldığını vurguladı. Ailenin olayın ilk anından itibaren ölümün şüpheli olduğuna dair güçlü iddialar dile getirdiğini aktaran Vargün, buna rağmen aile beyanlarının dikkate alınmadığını, etkili ve bağımsız bir soruşturma yürütülmediğine dair ciddi endişeler bulunduğunu ifade etti. Cezasızlık zinciri yıllardır sürüyor Sinan Üstev'in ölümünün ilk olmadığına dikkat çeken Vargün, Roman mahpuslara yönelik şüpheli ölümlerin yıllardır tekrar eden bir cezasızlık zinciri oluşturduğu belirtildi. Sincan Cezaevi'nde Mehmet Bozan, Maltepe Cezaevi'nde Vahdet Akın, Iğdır S Tipi Cezaevi'nde Sezer Alan ve Tekirdağ T Tipi Cezaevi'nde Sinan Üstev'in yaşamını yitirdiği dosyaların bu zincirin yalnızca kamuoyuna yansıyan örnekleri olduğu ifade edildi. Bu dosyaların ortak noktasının, mahpusların kapalı kurumlarda ve devletin mutlak sorumluluğu altındayken yaşamlarını yitirmesi olduğunu vurgulayan Vargün ölümlerin "intihar" ya da "hastalık" gerekçesiyle geçiştirildiği, ailelerin iddialarının sistematik biçimde yok sayıldığı belirtti. "Roman mahpusların yaşamı değersiz değildir" Vargün, Roman mahpusların tecrit koşullarında, hücre cezaları altında ya da sağlık hizmetlerine erişimleri engellenerek yaşamlarını yitirmesinin bu ölümlerin önlenebilir olduğunu gösterdiği mahpusların cezaevi idareleri tarafından daha kolay gözden çıkarılabilir görülmesinin, yaşam hakkının değersizleştirilmesine yol açtığına dikkat çekti. Vargün, Roman mahpusların hapishanelerdeki orantısız temsiliyetinin bireysel suç anlatılarıyla açıklanamayacağı belirtilerek; derin yoksulluk, eğitime ve adalete erişimdeki yapısal eşitsizlikler, Roman kimliğinin suçla özdeşleştirilmesi ve ayrımcı yargı pratiklerinin bu tabloyu yarattığını vurguladı. Mandela Kuralları açıkça ihlal ediliyor Vargün, yaşananların Birleşmiş Milletler Mandela Kuralları ile açıkça çeliştiğini belirtti. Kurallara göre mahpusların yaşam hakkının korunmasının devletin pozitif yükümlülüğü olduğunu hatırlatan Vargün, hapishanelerde meydana gelen her ölümün bağımsız ve etkili şekilde soruşturulması gerektiğini söyledi. Vargün, uzun süreli ve denetimsiz tecrit uygulamalarının işkence veya insanlık dışı muamele niteliği taşıdığına dikkat çekti. "Sinan Üstev bir istatistik değildir" Vargün sözlerine şöyle devam etti: "Sinan Üstev'in hücre cezası altındayken yaşamını yitirmesi, ölüm koşullarına ilişkin soruların yanıtsız bırakılması ve ailenin iddialarının görmezden gelinmesi, Mandela Kuralları'nın açık ihlalidir. Aynı ihlallerin Mehmet Bozan, Vahdet Akın ve Sezer Alan dosyalarında da tekrar etmesi, Roman mahpuslara yönelik cezasızlığın münferit değil, yapısal ve sistematik bir nitelik taşıdığını göstermektedir. Uluslararası hukuk açısından bu durum, devletin yaşam hakkını koruma yükümlülüğünü yerine getirmediğinin açık göstergesidir. Yaşam hakkı ihlallerine karşı adalet, şeffaflık ve hesap verebilirlik sağlanana kadar bu mücadele sürecektir. Buradan bir kez daha açıkça ifade ediyoruz: Sinan Üstev'in adı bir istatistik değildir, ölümü, tek başına bir vaka değildir. Bu ölüm, Roman mahpuslara yönelik sistematik ihlaller zincirinin son halkasıdır. Sinan Üstev için adalet talebi; Mehmet Bozan, Vahdet Akın, Sezer Alan ve ismini bilmediğimiz diğer Roman mahpuslar için de adalet talebidir.”