Yabancı öğrencilerin sorunları neler? Kamunun ve siyasi iktidarın da sorumluluğu var! İşte yüzbinleri bulan öğrencilerin sıkıntıları!

İLKE Vakfı, Türkiye'de öğrenim gören yabancı öğrencilerin sorunlarını masaya yatırdı ve bir rapor hazırladı. Raporun adı "Türkiye'de Uluslararası Öğrencilerin Eğitim ve Yaşam Deneyimleri". Türkiye’deki uluslararası öğrenciler, potansiyel imkanları ve karşılaştıkları sorunlar açısından önemli bir mesele olarak öne çıkmakta. Bir yandan toplumsal yapı ve siyasi zeminde bu konuda tam bir uzlaşma sağlanamamışken, öte yandan barınmadan eğitime, istihdamdan ayrımcılığa kadar çeşitli sorunları kendi tecrübeleriyle yaşayan bir uluslararası öğrenci kitlesi bulunmakta. Bugüne kadar yapılan araştırmalar ve rapora yansıyan veriler, Türkiye’de uluslararası öğrenciler meselesinde çok yönlü ve bütüncül bir yaklaşım sergilenemediğini göstermekte. Siyasi düzlemde özellikle muhalefetin meseleyi konjonktürel politikalar bağlamında araçsallaştırdığı, toplumsal yapıda ise ayrımcılık örneklerinin yaşandığı gözlenmekte. Arka planını daha ziyade milliyetçi ideolojilerin beslediği bu yaklaşımlar, maalesef Türkiye’nin uluslararası öğrenciler politikasına zarar vermektedir. Elbette bu tabloda kamunun ve siyasi iktidarın da bürokratik bariyerleri ortadan kaldırmak, barınma gibi alanlarda kalıcı çözümler üretmek ve uluslararası öğrencilerin gelecek planlamasında öngörülebilirlik ile güvenlik imkanlarını sağlamaktan sorumlu olduğunu vurgulamak gerekir. Uluslararası öğrencilere “yurt dışından gelen yabancılar” gözüyle bakıldığı takdirde bu mevzuda sağlıklı ve basiretli bir yaklaşım geliştirmek mümkün değil. Sayıları yüz binleri bulan bu öğrencilerin oluşturdukları ekosistem, sosyokültürel çeşitlilik, nitelikli işgücü potansiyeli ve kültür elçiliği misyonları, onları ulusal ve uluslararası politika üretiminin merkezine taşımakta. Bugün gelişmiş ülkelerin birçok alanda bu vasıflı insan kıymetlerinden istifade ettiği bilinmektedir. Bu yadsınamaz gerçekliği pragmatist bir bakış açısının ötesinde, karşılıklı işbirliği ve bir zenginlik alanı olarak görmek ve stratejileri bu perspektifle belirlemek önemlidir. YABANCI ÖĞRENCİLERİN SORUNLARI NELER? İLKE Vakfı'nın hazırladığı "Türkiye'de Uluslararası Öğrencilerin Eğitim ve Yaşam Deneyimleri" adlı raporun sonuç bölümünde önemli tespitler var; "Türkiye’de sayısı hızla artan uluslararası öğrencilerin deneyimleri, sadece akademik bir süreç olmanın ötesinde; sosyal, ekonomik ve idari katmanları olan çok boyutlu bir uyum süreci niteliği taşımaktadır. Zira bu süreç, bireyin sadece üniversite çatısı altındaki başarısını değil, toplumsal yapı ve ülke ile kurduğu etkileşimin tamamını kapsamaktadır." * "Bu perspektiften hareketle hazırlanan araştırma, Türkiye’de sayıları 337 bine ulaşan uluslararası öğrencilerin eğitim ve yaşam tecrübelerini, bizzat öğrencilerin kendi değerlendirmeleri üzerinden analiz etmeyi amaçlamıştır. 2024-2025 eğitim-öğretim yılı içerisinde aktif öğrenim gören 551 katılımcı ile gerçekleştirilen anket çalışması; demografik özelliklerden üniversite memnuniyetine, yaşam koşullarından yapısal sorunlara kadar geniş bir parametre setini sistematik biçimde kayıt altına almıştır. Farklı disiplin ve coğrafyalardan gelen öğrencilerin oluşturduğu heterojen örneklem yapısı, Türkiye’deki uluslararası öğrencilik deneyiminin dinamiklerini karşılaştırmalı ve bütüncül bir perspektifle görünür kılmaya imkan tanımaktadır." * "Araştırma bulguları, Türkiye’nin uluslararası öğrenciler için tekil ve homojen bir eğitim hedefi olmadığını kanıtlamaktadır. Ülke, bölgesel ve kurumsal farklılıkların belirgin hissedildiği çok katmanlı bir sosyokültürel ekosistem şeklinde algılanmaktadır. Bu kapsamda tercih nedenleri; dini ve kültürel yakınlık, eğitim kalitesi ve burs imkanları gibi çeşitli motivasyonlarla şekillenmektedir. Söz konusu motivasyonlar, öğrencilerin geldikleri bölgeye ve Türkiye ile geçmiş bağlarına göre farklılaşmaktadır." * "Bu nedenle, her bölgenin özel ihtiyaçlarına yönelik hedefli tanıtım ve destek politikaları geliştirilmelidir. Özellikle Türkiye’de daha önce ortaöğretim deneyimi yaşamış, çoğunluğu Suriye kökenli öğrencilerde eğitim kurumlarına güvenin ve eğitim kalitesi algısının daha güçlü olması, öğrenci hareketliliğinin yalnızca yükseköğretim politikalarıyla değil, daha erken eğitim aşamalarında kurulan bağlarla da belirlendiğini kanıtlamaktadır. Bu durum, Türkiye’nin uluslararası öğrencilikte süreklilik üreten bir merkez olma potansiyeline sahip olduğuna işaret etmektedir." STAJ VE KARİYER FIRSATLARI İLE YURT İMKANLARI SORUNLU ALANLAR! * "Üniversite deneyimine ilişkin bulgular, akademik kadro, kütüphane ve kampüs imkanları gibi üniversitenin temel unsurlarında görece yüksek bir memnuniyete işaret etmektedir. Buna karşılık staj ve kariyer fırsatları ile yurt imkanları, uluslararası öğrenciler açısından zayıf kalan alanlar konumunda öne çıkmaktadırlar. Üniversiteden duyulan memnuniyetin, Türkiye’yi tavsiye etme ve yeniden tercih etme eğilimleriyle yakından ilişkili durması, kurumsal deneyimin öğrencilerin genel Türkiye algısında belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir." * "Bu süreçte akademisyenlerle kurulan ilişki, üniversite deneyiminin merkezinde yer almaktadır. Akademik etkileşimin niteliği barınma koşulları, öğrencilerin yaşam memnuniyetini ve günlük deneyimlerini doğrudan belirlemektedir." HER ON ULUSLARARASI ÖĞRENCİDEN ALTISI, AYRIMCILIĞA MARUZ KALDIĞINI BELİRTMEKTEDİR! * "Her on uluslararası öğrenciden altısı, Türkiye’de bulundukları süre boyunca ayrımcılığa maruz kaldığını belirtmektedir. hem üniversiteye duyulan güveni hem de öğrencilerin gelecek planlarını doğrudan etkilemektedir. Buna karşılık, üniversite dışı yaşam koşulları öğrencilerin genel memnuniyetini aşağı çeken başlıca faktörler arasında yer almaktadır. Öğrencilerin yaşam memnuniyetini belirleyen en temel unsur barınma koşullarıdır. Barınma biçimleri ve maliyetlerindeki farklılaşma, öğrencilerin hem ekonomik yüklerini hem de günlük yaşam deneyimlerini doğrudan etkilemektedir." * "Devlet yurtlarının sınırlı erişilebilirliği, öğrencilerin büyük ölçüde piyasa koşullarına yönelmelerine neden olmaktadır. Bu çerçevede en yaygın barınma biçimi arkadaşlarla kiralık evde kalmak iken bunu özel yurtlar takip etmektedir. Barınma türü, öğrencilerin karşılaştıkları sorunların yoğunluğu üzerinde de belirleyicidir. Kendi evinde ya da tek başına kiralık evde kalan öğrencilerin, devlet ve özel yurtlarda kalanlara kıyasla daha fazla sorun yaşadığı görülmektedir. Bu bulgular, barınma politikalarının uluslararası öğrencilerin yaşam memnuniyeti ve eğitim deneyimi açısından merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır." YABANCI ÖĞRENCİLERİN BEŞTE BİRİ MEMNUNİYETSİZLİĞİNİ DİLE GETİRDİ! * "Uluslararası öğrencilerin genel yaşam memnuniyetlerini ne yüksek bir tatmin ne de belirgin bir memnuniyetsizlik düzeyinde değerlendirdikleri görülmektedir. Katılımcıların yarısı yaşamından memnun olduğunu beyan ederken, yaklaşık beşte biri memnuniyetsizliğini dile getirmiştir." * "Genel çerçevede öğrenciler, Türkiye’deki yaşam şartlarını kendi ülkelerine kıyasla daha nitelikli bulmaktadır. Ancak karşılaşılan sorunların yoğunluğu, bu memnuniyet durumunu bölgesel kökene göre anlamlı düzeyde farklılaştırmaktadır. Özellikle Ortadoğu ve Kuzey Afrika kökenli öğrenciler en fazla sorun yaşayan grup olarak öne çıkmaktadır." * "Sorunların çözümünde ise resmi mekanizmalar yerine enformel sosyal ağların tercih edilmesi daha baskındır. Öğrenciler bir sorunla karşılaştıklarında kurumsal kanallar yerine öncelikle kendi ülkesinden arkadaşlarına ve ailesine başvurmaktadır. Uluslararası öğrenci ofislerinin bu listede alt sıralarda kalması, kurumsal destek birimlerinin işlevselliği üzerine yeniden düşünülmesini gerekli kılmaktadır." * "Araştırmanın en kritik bulgularından biri, toplumsal kabul ve ayrımcılık deneyimleri üzerinedir. Her on uluslararası öğrenciden altısı, Türkiye’de bulundukları süre boyunca ayrımcılığa maruz kaldığını ifade etmektedir. Bu veriler, ayrımcılığın münferit vakalardan ziyade yapısal bir sorun alanı haline geldiğine işaret etmektedir." * "Yaşanan ayrımcılık türleri arasında göçmen karşıtlığı ve etnik temelli dışlama ilk sırada yer almaktadır. Dikkat çekici bir bulgu, ayrımcılık deneyimi sadece genel toplumsal etkileşimlerle sınırlı kalmayıp akademik ortama da sirayet etmektedir. Öğrencilerin yarısından fazlası sınıf veya bölüm arkadaşları tarafından ayrımcılığa uğradığını beyan etmiştir. Bölgesel açıdan da Ortadoğu kökenli öğrenciler bu durumu en yoğun hisseden grupken, Orta Asya ve Kafkasya kökenli öğrenciler dil ve soydaşlık bağları sayesinde süreci daha kolay geçirmektedir." * "Kadın öğrenciler arasında gelecekte ayrımcılığa uğrama endişesinin daha yüksek olması ise deneyimin cinsiyet temelli boyutunu ortaya koymaktadır. Uluslararası öğrencilerin Türkiye deneyimi oldukça kırılgan bir denge üzerinde ilerlemektedir. Nitekim katılımcıların %60’tan fazlası, eğitimini yarıda bırakıp ülkesine dönmeyi düşündüğü anlar yaşadığını belirtmiştir. Geri dönme düşüncesi bireysel bir başarısızlıktan ziyade, büyük oranda bu yapısal zorluklardan beslenmektedir. Bu eğilimi besleyen başlıca faktörler; ayrımcılık deneyimi, barınma sorunları ve bürokratik süreçlerde karşılaşılan engellerdir." * "Öte yandan, üniversite deneyiminden duyulan memnuniyet geri dönme eğilimini anlamlı biçimde azaltmaktadır. Bu bulgu, üniversite içi destek mekanizmalarının öğrencilerin Türkiye’de kalma eğilimleri üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle üniversitelerin uluslararası ofislerinin daha etkin olması, öğrencilerle daha katılımcı bir etkileşim kurması, yerleşik Türk öğrencilerle birlikteliklere zemin hazırlaması çok faydalı olacaktır. Türkiye birçok uluslararası öğrenci için erişilebilir, görece güvenli ve kültürel olarak yakın bir eğitim ortamı sunarken barınma, ekonomik yükler, ayrımcılık ve kurumsal destek mekanizmalarının sınırlılığı gibi alanlarda önemli kırılganlıklar barındırmaktadır. Bu nedenle uluslararası öğrenci politikalarının yalnızca sayısal büyümeye odaklanan bir yaklaşımla değil, öğrencilerin gündelik yaşam deneyimlerini, eşitsizlik alanlarını ve kurumsal kapasiteyi birlikte gözeten bütüncül bir çerçevede ele alınması gerekmektedir." “YABANCI ÖĞRENCİ” OLARAK DEĞİL, “MİSAFİR ÖĞRENCİ” OLARAK GÖRÜLMELİ! * "Ayrıca öğrencilerin geldikleri bölgelere göre farklılaşan motivasyon ve beklentiler dikkate alınarak her bölgeye özgü hedefli stratejiler geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bu anlamda bu öğrenciler “yabancı öğrenci” olarak değil, “misafir öğrenci” olarak görülmeli; Türkiye’nin de onların zihin ve meslek dünyalarına bir ömür misafir olacağı öngörülmelidir. Bu araştırmada anket formunda yer almayan ancak uluslararası öğrencilerin yaşadıkları başka sorunlar da mevcuttur. Bunların başında, son yıllarda giderek duyulan, birtakım ajans ve kuruluşların uluslararası öğrencilerle üniversiteler arasında aracılık yaptıkları ve öğrencileri ticari kâr amacıyla yönlendirdikleri yönündeki saha gözlemleri gelmektedir. Bu şüphesiz yükseköğretim ekosisteminin altına dinamit koyan bir olgudur ve ilgili kurumların konuyu hassasiyetle araştırması gerekmektedir." * "Yine uluslararası öğrencilerin kısmi zamanlı çalışma iznine sahip olması noktasında bürokratik engellerin hafifletilmesi, öğrencilerin yaşam şartlarına olumlu anlamda fayda sağlayabilir. Türkiye’de uluslararası öğrencilik, bu araştırmanın ortaya koyduğu üzere karmaşık ve çok boyutlu bir olgudur. Türkiye birçok öğrenci için erişilebilir, görece güvenli ve kültürel olarak yakın bir eğitim ortamı sunarken barınma, ekonomik yükler, ayrımcılık ve kurumsal destek mekanizmalarının sınırlılığı gibi alanlarda önemli kırılganlıklar barındırmaktadır. Bu nedenle uluslararası öğrenci politikalarının yalnızca sayısal büyümeye odaklanan bir yaklaşımla değil; öğrencilerin gündelik yaşam deneyimlerini, eşitsizlik alanlarını ve kurumsal kapasiteyi birlikte gözeten bütüncül bir çerçevede ele alınması gerekmektedir." * "Ayrıca öğrencilerin geldikleri bölgelere göre farklılaşan motivasyon ve beklentileri dikkate alınarak, her bölgeye özgü hedefli stratejiler geliştirilmesi önem taşımaktadır. Uluslararası öğrenciler, Türkiye açısından önemli bir beşeri sermaye ve kültürel diplomasi potansiyeli taşımaktadır. Ancak bu potansiyelin sürdürülebilirliği, kampüs içinde sağlanan kazanımların kampüs dışındaki sosyal ve idari alanlarda da desteklenmesine bağlıdır. Üniversitelerin öğrencilerin yaşam koşullarını, eğitim motivasyonlarını ve geri dönme eğilimlerini düzenli ve veri temelli biçimde izlemesi, bu izleme çerçevesini mezuniyet sonrasını da kapsayacak şekilde genişletmesi önem taşımaktadır." * "Mezuniyet sonrası istihdam ve Türkiye ile kurulan bağların izlenmesi, uluslararasılaşma stratejilerini daha gerçekçi ve sürdürülebilir kılacaktır. Genel memnuniyetin kalıcı bir başarıya dönüşmesi ise öğrencilerin gündelik yaşamlarını kolaylaştıran kapsayıcı kamu politikalarının güçlendirilmesiyle mümkündür." ---