Çocuklar aç, temizlik yok, tarikatlar her yerde…

Gözde Tüzer Korkmaz [email protected] 2025-2026 Eğitim döneminde yarı yıl tatili sona erdi, 16 milyon 215 bin 209 öğrenci için ders zili çaldı. Ancak sorunlar bu dönemde de çözülmedi. Türkiye’de okul öncesi ve ilk okulda 5 milyon 704 bin 483 öğrenci, ortaokulda 5 milyon 181 bin 914 öğrenci, liselerde ise 5 milyon 328 bin 812 öğrenci var. Fakat buna rağmen Milli Eğitim Bakanlığının 2024-2025 eğitim-öğretim yılı için hazırladığı bilgilere göre toplam okul sayısı 74 bin 40. Yine aynı verilere göre; toplam öğretmen sayısı 1 milyon 187 bin 409. Bu sayı bile okulların öğrenciler için ne kadar yetersiz olduğunu gösterir nitelikte. Sınav odaklı eğitim, okulların fiziki altyapı ve donanım eksikliklerinin sürmesi, kalabalık sınıflar sorunu, ikili öğretim, taşımalı eğitim, çocuk ve gençlerin dini cemaat ve vakıfların kreşlerine ve yurtlarına yönlendirilmesi, çocuklara yönelik taciz ve istismar vakalarının artması, mülakata dayalı sözleşmeli öğretmenlik ve ücretli öğretmenlik uygulamasının sürmesi, ataması yapılmayan öğretmenler sorunu vb. gibi çok sayıda sorun eğitim sisteminin belli başlı sorunları olarak bu yıl da devam etti. ‘Bu tatilde de bir adım atılmadı’ Eğitim Sen MYK Üyesi Ramazan Gürbüz ara tatil dönmelerinin öğrenciler için bir dinlenme olduğu kadar okullar için de fiziki eksikliklerin giderildiği bir dönem olması gerektiğini ancak bugün için böyle bir durumun söz konusu olmadığını söyledi. Gürbüz “Öteden beri savunduğumuz her öğrenciye sıcak ve sağlıklı bir yemek, içme suyuna erişim, çocukların sağlıklı bir ortamda oyun oynayabilecekleri ve spor yapabilecekleri alanlarla donatılmış fiziki okullar için ne yazık ki normalde yapılmadığı gibi bu tatilde de herhangi bir adım atılmadı” dedi. ‘Siyasal iktidarın kamusal eğitime nasıl baktığı belli’ Gürbüz “Bu siyasal iktidarın bir tercihi. İktidarın kamusal eğitme ne kadar kaynak aktardığı ve nasıl baktığı ile ilgili bir durum” diyerek kamuda kapanan okullar olduğunu ancak özel okul sayısının arttığını dile getirdi. Nüfus artışı ve ekonomik gelirin yüksekliği ile yeni dersliklerin açılması gerektiğini belirten Eğitim Sen MYK Üyesi Gürbüz “Bizde maalesef tam tersi olmuş. Eğitimde özelleştirmeye son hız devam edilmiş. Eğitimde siyasal iktidarın tercihi ne yazık ki kamusal eğitimden yana değil. Okula henüz gidememiş binlerce çocuk varken, MESEM’de binlerce öğrencimiz örgün eğitim dışına çıkarılıp sermayenin insafına terk edilmişken, yeni eğitim öğretim dönemi için de hiçbir adım atılmış değil” dedi. Kömürle ısınan okullar Milli Eğitim Bakanlığının “81 ilde doğal gaz var” açıklamalarına karşın, binlerce okulda hâlâ kömürle ısınmanın sürdüğü Bakanlığın kendi yanıtlarıyla ortaya çıktı. CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer’in soru önergesini yanıtlayan Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, İstanbul hariç 80 ilde 14 bin 795 okulun ısınma ihtiyacının kömürle karşılandığını açıkladı. Okullarda temizlik yok Okullarda temizlik ve hijyen sorunları hâlâ gündemde. Yine Eğitim Sen’e göre; Türkiye genelinde 60 bini aşkın devlet okulunda 49 bin 578 kadrolu temizlik personeli görev yapıyor. Diğer okullar dışarıdan hizmet satın alarak ya da İŞKUR personeli görevlendirilerek okul temizliği sorununu çözmeye çalışıyor. 2025 yılında toplum yararına çalışma programı (TYP) kapsamında 70 bin temizlik (ve güvenlik) personeli alımı yapıldı. Eğitim kurumlarında ihtiyaç kadar personel görevlendirilmemesi nedeniyle pek çok okulda ciddi temizlik sorunları yaşanıyor. Çocuklar okula aç gitti Öğrencilerin beslenme ve barınma sorunları derinleşti. Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın günlük harcamasının 2026 bütçesi ile yaklaşık 58 milyon TL’ye çıktığı Türkiye’de OECD verilerine göre; 15 yaş altı 6 milyon 700 bin çocuk günde bir öğün et, tavuk, balık, yumurta yiyemiyor. 2 milyon 500 bin çocuk, doğru düzgün bir çift ayakkabı, üstüne giyeceği yeni bir kıyafeti alamıyor. TÜİK verilerine göre ise, 5 milyon 500 bin çocuğun oyuncağı dahi yok, hayatında oyuncak görmemiş, eline almamış. Yaklaşık 4 milyon çocuk yaşına uygun kitap, roman, öykü, dergi, çizgi roman vb. okuyamıyor. Yoksulluk derinleşirken hemen her gün dile getirilen “1 öğün sağlıklı ve ücretsiz yemek” öğrenciler için sağlanmadı. Öğrenciler okullarda bayıldı, sağlık sorunları ve öğrenme güçlüğü ortaya çıktı. Barınma krizi ise üniversite öğrencilerinden sonra ortaöğretim düzeyine kadar indi. ‘Türkiye yüzyılı maarif modeli’ ve tarikatlar okullarda 2024-2025 eğitim öğretim yılında hayata geçirilen “Türkiye yüzyılı maarif modeli”, bilimsel ve laik eğitimi hedef aldı. Maarif modeli bilimi, sanatı ve felsefeyi dışlarken, dini referansları ve “inanç temelli eğitimi” merkeze koydu. “Çevreme duyarlıyım, değerlerime sahip çıkıyorum” yani ÇEDES projesi ile dini yapılanmalar okullara rahatça girebildi. ÇEDES ve benzeri projelerle tarikat ve cemaatlerle protokoller imzalandı. Öğretmenlerin sorunları bitmedi Milli Eğitim Bakanlığı verilerine göre; Türkiye’deki toplam öğretmen sayısı 1 milyon 187 bin 409. Açlık sınırının 101 bin 706 TL olduğu Türkiye’de, öğretmenler çok daha düşük ücretlerle çalışmaya devam ediyor. Öğretmenlerin 1 milyon 9 bin 671’i resmi okullarda görev yaparken, 177 bin 738’i özel okullarda çalışıyor. Devlet okullarındaki öğretmenler arasında da bir “eşitlik” söz konusu değil. Okullarda, devlet memuru statüsünde olan yüksek güvenceli kadrolu öğretmenler, belirli bir süre üzerinde anlaşma sağlanan sözleşmeli öğretmenler ve ders saati başına ücret alan geçici görevli ücretli öğretmenler bulunuyor. Örneğin 2026’da 1 saat ek ders ücreti 167 TL oldu. Bu zamla birlikte sadece ek ders ücreti alan ücretli öğretmenler yeni yılda tamamen açlığa terk edildi. Bir ücretli öğretmenin ocak 2026’da aldığı maaş en fazla 15-20 bin TL arasında oldu. 2025 itibarıyla MEB bünyesinde başöğretmen sayısı 249 bin 198, uzman öğretmen sayısı 66 bin 658. 2025 itibarıyla toplamda kariyer basamaklarının ekonomik avantajlarından yararlanabilen öğretmen sayısı ise sadece 315 bin 856. Öğretmenlik Mesleği Kanunu (ÖMK) ayrışmayı ve hiyerarşiyi derinleştirdi. “Eşit işe eşit ücret” ilkesi fiilen ortadan kaldırılırken; öğretmenler uzman, başöğretmen ve aday öğretmen gibi kategorilere ayrılarak mesleki dayanışma parçalandı. Güvenli okullar ve deprem 6 Şubat 2023’te Maraş merkezli olarak yaşanan depremlerin ardından, İstanbul, İzmir ve Balıkesir’de de sık sık depremler ve artçı şoklar yaşandı. Okul binalarının dayanıksızlığı bir kez daha ortaya çıktı. Eğitimciler, okulların sadece eğitim-öğretimin sürdürüldüğü yerler değil, aynı zamanda çocukların ve eğitim emekçilerinin günlerinin büyük bir kısmını geçirdiği alanlar olması nedeniyle bu alanların deprem ve yangın gibi felaketlere ne kadar hazır olduğu, dolayısıyla can güvenliği açısından ne kadar güvenilir olduğu tartışmasını sık sık yaptı. MEB ve YÖK’ün okul ve üniversite binalarının deprem dayanıklılık raporlarının şeffaf bir şekilde paylaşılması ve Kanal İstanbul gibi rant projeleri yerine kaynakların güvenli okullar için harcanması talepleri gündemden düşmedi. MESEM ve ölümler Türkiye’de yaklaşık 2.3 milyon çocuk işçi bulunurken bu yıl 91 çocuk iş cinayetlerinde hayatını kaybetti. İSİG verilerine göre, son 12 yılda iş cinayetlerinde hayatını kaybeden çocuk sayısı en az 770 oldu. İktidarın uyguladığı MESEM’lerde en az 17 öğrenci yani çocuk işçi hayatını kaybetti. Mesleki eğitim merkezleri (MESEM) ise tartışmaların merkezinde. MESEM’lere kayıtlı 2020’de 159 bin öğrenci varken bugün bu sayı 5 yılda 3 kattan fazla artarak 546 bine dayandı. Giderek derinleşen yoksulluk, çocukları vurmaya devam etti. Yoksulluğa mahkum edilen emekçiler çocuklarının eve getireceği üç kuruşa bakar duruma geldi. Çocuk emeği sömürüsü, “beceri eğitimi” adı altında kurumsallaşırken, devlet eliyle sermayeye ucuz iş gücü sağlandı. Haftanın 4 günü sanayide 1 gün okulda olacağı söylenen MESEM’lilerin çoğu okul günlerinde, hatta hafta sonu, gece yarılarına kadar çalıştırılıyor. Psikolojik ve fiziksel şiddet, iş kazaları ve çocuk ölümleri sık sık gündeme geliyor. Öğrenciler asgari ücretin belli bir oranı kadar ücret alıyor ancak emeklilik primleri yatmıyor; iş yerlerindeki çalışma koşulları büyük ölçüde patronların insafına bırakılıyor.