İran İslam Devrimi'nin diplomat tanığı o günleri anlattı: 'Türkiye'ye kaçırın' teklifi

15 Kasım 1978 tarihinde eski adıyla Rızaiye olan İran'ın Urumiye kentindeki başkonsolosluğumuzda göreve başladım. Yaptığım ilk iş İran üzerinden Irak’a geçen ve Celal Talabani ile röportaj yapan Türk Haberler Ajansı ekibini Bedri Kayabal dahil SAVAK’ın (Şah’ın istihbaratı) elinden kurtarmak oldu. Başkonsolosluk binası 1963 yılında bir uyuşturucu baronundan kiralanmış bir yazlık bağ eviymiş. Kalorifer tesisatı dahi yok. Odalar gazyağıyla ısınıyor. Hatta THA’nın patronu Kadri Kayabal’ın oğlu Bedri Kayabal ile salondaki koltuklarda geceledik. Her tarafta Şah aleyhtarı gösteriler var. HAYAT KADINLARI ÇATIŞMADA ÖLDÜRÜLDÜ Batı Azerbaycan Eyaleti Genel Valisi Korgeneral Kerim Verehram’ın talimatıyla Rızaiye’deki genelev kadınları Şah lehine gösteri yapmaya kalktılar en az 10 hayat kadın çıkan çatışmalarda öldürülmüş. Bu bilgileri BBC’den öğreniyoruz. Türkiye ile telefon irtibatımız yok. Başkonsolosluğun teleksi dahi yok. Maaşlarımız Merkez Bankası aracılığıyla New York’a gönderiliyor ama İran’da genel grev var ve bankalar kapalı. Konsolosluk hasılatından avans alarak günlük yaşantımızı devam ettiriyoruz. Başkonsolosluğun 1978’de resmi taşıtı dahi yok. Allah’tan İran’da taksi fiyatları çok ucuz. Başkonsoloslukta 70 yaşında Azerbaycan Türkü bir aşçımız var, bize iyi bakıyor. Başkonsolos Orhan Akbil ile öğleden sonra her gün bir saat uyuyoruz. En büyük lüksümüz her gün saat 17.00’de şehir merkezinde taze sıkılmış ikişer bardak nar suyu içmek. Nar suyu bize adeta doping yapılmış gibi geliyor. İzole bir hayat sürüyoruz. Tahran Büyükelçiliğimize veya Dışişleri Bakanlığımıza kripto mesaj gönderme imkanımız da yok. Çünkü haberleşmek için teleks gerekli. Teleksimiz de yok. ŞAHIN VALİSİNİN "BENİ KAÇIRIN" TEKLİFİ Bir gün bize daha önce hava basan ve bizi küçümseyen Batı Azerbaycan Eyaleti Genel Valisi Korgeneral ve Senatör Kerim Verehram herhalde Şah’tan ümidini kesmiş olmalı ki Türkiye’ye illegal yollardan gitmek için bizden yardım istedi. Valiye, "Biz diplomatız. İnsan kaçakçılığı ticaretiyle meşgul değiliz” dedik. Daha sonra vali, Kürt kaçakçılara yüklü bir para ödeyerek Türkiye üzerinden ABD’ye kaçmış. İran Şah’ı Muhammed Rıza Pehlevi ve aile bireyleri 16 Ocak 1979 tarihinde özel bir uçakla Tahran’dan Mısır’a gittiler. Eylül 1978’den beri Paris’te bulunan ve 1964’ten beri Ankara, Bursa ve Necef’te (Irak) sürgün hayatı yaşayan Ayetullah Humeyni, Air France’a ait özel bir uçakla 1 Şubat 1979 tarihinde Tahran’a vasıl oldu. 11 Şubat 1979 tarihinde İran ordusu tarafsızlığını ilan etti ve resmen Pehlevi Hanedanlığı sona ermiş oldu. Daha sonra İran İslam Cumhuriyeti ilan edildi. Hemedanlı bir Türk olan Ebul Hasan Benisadr, İran İslam Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. İran’da Şah’ın himayesinde sürgün hayatı yaşayan Molla Mustafa Barzani 1 Mart 1979’da ABD’de vefat etti. Barzani’nin cenazesi Urumiye’ye 70 kilometre mesafedeki Uşnu (Uşneviye) şehrinde toprağa verildi. FRANSIZ GAZETECİLERİN SORUSU Mart 1979'da Uşnu’den Le Monde ve AFP Muhabirlerini Urumiye’ye davet ettim. Fransız gazetecileri başkonsolosluğumuzda imkanlarımız ölçüsünde ağırladık. Fransız Gazeteciler, Türkiye’nin İran’daki Türkleri tahrik edip etmediğini ısrarla bize soruyorlardı. Oysa Başkonsolos Orhan Akbil ve bendeniz Kasım 1978’den beri maaşlarımızı dahi genel grevden dolayı alamamıştık. Fransız gazetecileri gerekli cevabı lisan-ı münasiple vermeye çalıştık. 22 Eylül 1980'de Irak, ABD’nin tahrikiyle İran’a saldırdı. İran-Irak savaşı toplam sekiz yıl sürdü. Sekiz yıl süren Irak savaşı, İran İslam Cumhuriyeti’nin ömrünü uzattı. Emekli Diplomat Vahit Özdemir URUMİYE-İRAN HATIRALARI: -İRAN DEVRİM MUHAFIZLARI NEDEN KONSOLOSLUK İLİŞKİLERİ HAKKINDA 24 NİSAN 1963 VİYANA SÖZLEŞMESİNİ İHLAL ETTİ? -URUMİYE BAŞKONSOLOSLUĞUMUZUN DEVRİM MUHAFIZLARI TARAFINDAN BASILMASINA DIŞİŞLERİ BAKANLIĞIMIZ NEDEN CILIZ BİR TEPKİ GÖSTERDİ? -ABD İRAN’A SALDIRIRSA İRAN NASIL BİR TEPKİ GÖSTERİR? 15 Kasım 1978 -1982 yılına kadar Urumiye ( Rızaiye ) Başkonsolosluğumuzda görev yaptım. Şahların Şah’ı Allah’ın seçkin kulu Muhammed Rıza Pehlevi 16 Ocak 1979’da İran’dan ayrıldı. 1964’den beri Ankara, Bursa, Necef ve Paris’te sürgün hayatı yaşayan Ayetullah Humeyni 1 Şubat 1979’da Air France’a ait özel bir uçakla Tahran’a döndü. İran ordusu kardeş kanı dökülmemesi için tarafsızlığını ilan etti. 11 Şubat 1979’da İran İslam Devrimi gerçekleşti. Akabinde İran İslam Cumhuriyeti ilan edildi. Hemedanlı Türk kökenli Akademisyen Ebul Hasan Benisadr İran İslam Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Urumiye ( Rızaiye ) Başkonsolosu Sadi Çalışlar eşiyle birlikte Türkiye’ye tatile gitti. 1981 yılının Temmuz ayındayız. Hava çok sıcak. Gece üstelik deprem de oldu. Korku ve endişe içerisindeyiz. Gece projektör eşliğinde ağır silahlarla donatılmış Devrim Muhafızları Urumiye Başkonsolosluğumuzu resmen bastılar. Toplam 3 kişiyiz. Devrim Muhafızlarının Komutanı Türkçe olarak ELLER HAVAYA, KIMILDAMAYIN! diye talimat verdi. İtiraz edecek halimiz yok. Devrim Muhafızları Başkonsolosluğun tüm ofisini ve rezidansın odalarını kontrol ettiler. (Strong Room-Kripto Odası hariç.) Başkonsolos’un yatak odasında yarı çıplak bir bayan posteri gören Devrim Muhafızı adeta çıldırdı ve BÖYLE BİR MÜSLÜMAN ÜLKE TEMSİLCİSİNİN ALLAH BELASINI VERSİN! diyerek posteri asker postalıyla yırttı. Devrim Muhafızları’nın Başkonsolosluğumuzu işgali bir saat sürdü. Hemen Batı Azerbaycan Genel Valisi ve Tahran Büyükelçimizi aradım. Genel Vali , Devrim Muhafızlarının cahil kişiler olduklarını söyleyerek özür diledi. Tahran Büyükelçimiz Tanşuğ Bleda’ya güçlükle uğraştım. Büyükelçi Bleda meşhur yazar Reşat Nuri Güntekin’in eski damadı. Afra ve tafrasından yanına varılmıyor. “Kardeşim Başkonsolosluğa yoksa karı-kız mı attınız!” diye bizi peşinen suçlamaya kalkıştı. “Beyefendi şu anda Başkonsoloslukta 3 kişiyiz. Az önce deprem oldu. Korku ve endişe içerisindeyiz.” Olayla ilgili tafsilatlı mesajı Tahran Büyükelçiliğimize ve Dışişleri Bakanlığımıza YILDIRIM ibareyle gönderdik. Bakanlığımız Orta - Doğu Dairesi Başkanı Bilgin Unan İran’ın Ankara Büyükelçiliği Maslahatgüzarını ( Büyükelçi Vekili ) Bakanlığa davet ediyor ve sözlü olarak üzücü olayı cılız bir şekilde protesto ediyor. Temmuz-1981 yılında İran Irak ile korkunç bir savaş halinde. İran-Irak savaşı 8 yıl sürdü. İran Irak ile savaş halinde iken ciddi anlamda Türkiye’ye muhtaç olduğunu dahi dikkate almadan fevri hareketlerden kaçınmıyor. Bunları niye mi yazdım? Eğer ABD İran’ı vuracak ise mutlaka kara harekatı yapmak zorundadır. Aksi halde ABD’nin başarılı olması sözkonusu değildir. ABD İran’ı vurursa, İran’ın Körfez ülkelerindeki önemli üslere füze fırlatması kuvvetle muhtemeldir. İran ‘ın 2500-2600 yıllık bir devlet geleneği var. Çok iyi yetişmiş bürokratları ve diplomatları var. Diplomatlarının müzakere ve yabancı dil yeteneklerinin İngiliz diplomatlarından aşağı kalmadığını bilmem hatırlatmağa gerek var mı? NEREDEN NEREYE? Vahit Özdemir 02 Şubat 2026 Odatv.com